ლიტერატურა ეროვნული გამოცდებისთვის - პროგრამა, ავტორები და ტესტის სტრუქტურა
ლიტერატურის ტესტი ორ რამეს ამოწმებს: რამდენად კარგად იცი საპროგრამო ნაწარმოებები და შეგიძლია თუ არა უცნობი მხატვრული ტექსტის დასაბუთებული ანალიზი. ამ გვერდზე ნახავ 2026 წლის პროგრამის 27 ავტორს, ტესტის სტრუქტურას, შეფასების კრიტერიუმებს და მომზადების გეგმას.
- 70მაქსიმალური ქულა
- 4 სთგამოცდის ხანგრძლივობა
- 40 + 30ცოდნა + ანალიზი
- 27ავტორი პროგრამაში
სწრაფი პასუხები
- მაქსიმალური ქულა: 70. გამოცდის ხანგრძლივობა: 4 სთ (2026 წლის ოფიციალური მონაცემები).
- სტრუქტურა: I ნაწილი, ქართული ლიტერატურა - 40 ქულა (20 არჩევითპასუხიანი და 5 ღია დავალება); II ნაწილი, მხატვრული ტექსტის ანალიზი - 30 ქულა.
- პროგრამა: 27 ავტორი, „შუშანიკის წამებიდან“ გურამ დოჩანაშვილამდე, და ლიტერატურათმცოდნეობითი ტერმინები.
- ლიტერატურა ცალკე, არჩევითი გამოცდაა და ქართული ენისა და ლიტერატურის გამოცდას არ ცვლის.
- 2026 წელს გამოცდა 21 ივლისს ჩატარდა. ლიტერატურა 16 მიმართულების პროგრამებში გვხვდება: იხილე ცხრილი ქვემოთ.
- ტესტის ნიმუში: NAEC-ის 2024 წლის ტესტი და 2025 წლის მომზადების კრებული (ბმულები გვერდის ბოლოს).
რა არის ლიტერატურის გამოცდა და ვის სჭირდება
ლიტერატურა ერთიანი ეროვნული გამოცდების არჩევითი საგანია. ის ქართული ენისა და ლიტერატურის გამოცდას არ ცვლის: იმ ტესტში ძირითადად ტექსტის რედაქტირება, გააზრება და წერა მოწმდება, აქ კი საპროგრამო ნაწარმოებების ცოდნა და მხატვრული ტექსტის ანალიზი.
ლიტერატურას ჰუმანიტარული და სოციალური პროფილის პროგრამები ითხოვენ. 2026 წლის ცნობარის მიხედვით, ის 16 მიმართულების 111 პროგრამაზე გვხვდება ჩასაბარებელ საგნებს შორის. ზოგან ის სავალდებულოა, ზოგან რამდენიმე არჩევითი საგნიდან ერთ-ერთია, ამიტომ კონკრეტული პროგრამის მოთხოვნა ცნობარში ან მიმართულების გვერდზე გადაამოწმე.
| მიმართულება | პროგრამები, სადაც გვხვდება | პროგრამები სულ |
|---|---|---|
| ენები და თარგმანი | 20 | 20 |
| ისტორია | 16 | 16 |
| ინგლისური ფილოლოგია | 14 | 14 |
| ქართული ფილოლოგია | 13 | 13 |
| ჟურნალისტიკა | 12 | 12 |
| აღმოსავლეთმცოდნეობა | 11 | 11 |
| ხელოვნება | 7 | 43 |
| მასობრივი კომუნიკაცია | 5 | 5 |
| არქეოლოგია | 3 | 3 |
| ფილოსოფია | 3 | 3 |
| სოციალური მეცნიერებები | 2 | 6 |
| აუდიოვიზუალური ხელოვნება | 1 | 2 |
| თეატრი | 1 | 5 |
| თეოლოგია | 1 | 1 |
| კინო და ტელევიზია | 1 | 7 |
| ციფრული მედია | 1 | 2 |
ტესტის სტრუქტურა: 40 + 30 ქულა
ტესტი ორი ნაწილისგან შედგება. მაქსიმალური ქულაა 70, დრო - 4 საათი. პირველ ნაწილში თითოეული დავალების მაქსიმალური ქულა ნომრის მარცხნივ, ფრჩხილებშია მითითებული.
| ნაწილი | რას ამოწმებს | დავალებები | ქულა |
|---|---|---|---|
| I. ქართული ლიტერატურა | საპროგრამო ნაწარმოებების ცოდნა: ფაბულა და ეპიზოდები, პერსონაჟის ხასიათი და ქცევის მოტივაცია, ცალკეული მონაკვეთის გააზრება | 20 არჩევითპასუხიანი და 5 ღია დავალება | 40 |
| II. მხატვრული ტექსტის ანალიზი | ორი ტექსტის შედარებითი ანალიზი სამი მითითების მიხედვით | 1 წერითი დავალება | 30 |
რას ითხოვს ცენტრი აბიტურიენტისგან
- ნაწარმოების თემის, იდეის, მოტივების, მხატვრული სახეების და პერსონაჟთა ქცევის მოტივაციის გააზრება.
- კავშირების დანახვა ერთი ტექსტის ნაწილებს შორის და სხვადასხვა ნაწარმოებს შორის, მსგავსება-განსხვავების პოვნა.
- მწერლის ენისა და სტილის, გამომსახველობითი საშუალებების ამოცნობა.
- აღწერილ მოვლენათა ისტორიული კონტექსტის, რეალიებისა და ტოპონიმების ცოდნა.
- საპროგრამო მწერლების ბიოგრაფიის ძირითადი მომენტების ცოდნა.
- საკუთარი დამოკიდებულების დასაბუთება და წერა სალიტერატურო ენის ნორმების დაცვით.
საგამოცდო პროგრამა: 27 ავტორი ეპოქების მიხედვით
ქვემოთ 2026 წლის საგამოცდო პროგრამის სრული ჩამონათვალია. ავტორები ისეა დალაგებული, როგორც პროგრამაშია, ეპოქების სათაურები კი სწავლის დასაგეგმად დავამატეთ. სამი აგიოგრაფიული ძეგლი სასკოლო შემოკლებული ვარიანტით ისწავლება.
სასულიერო მწერლობა
| ავტორი | რა უნდა იცოდე |
|---|---|
| იაკობ ხუცესი | „შუშანიკის წამება“ (სასკოლო შემოკლებული ვარიანტი) |
| იოვანე საბანისძე | „აბო თბილელის წამება“ (სასკოლო შემოკლებული ვარიანტი) |
| გიორგი მერჩულე | „გრიგოლ ხანძთელის ცხოვრება“ (სასკოლო შემოკლებული ვარიანტი) |
კლასიკური ხანა და აღორძინების ხანა
| ავტორი | რა უნდა იცოდე |
|---|---|
| შოთა რუსთველი | „ვეფხისტყაოსანი“, ნ. ნათაძის სასკოლო გამოცემა: დასაწყისიდან „ტარიელის თათბირამდე“ და „დასასრული“ |
| სულხან-საბა ორბელიანი | „სიბრძნე-სიცრუისა“: მემკვიდრის აღზრდის ამბავი, ლეონის თავგადასავალი; იგავ-არაკები „მეფე ხორასნისა“, „ძუნწი დიდვაჭარი“, „უგუნური მცურავი“, „სამნი ბრმანი“, „მეფუნდუკე და დიდვაჭარი“ |
| დავით გურამიშვილი | „დავითიანი“: „სწავლა მოსწავლეთა“, „ქართველთ უფალთა მეგვარტომობის იგავი“, „მოთქმა ხმითა თავ-ბოლო ერთი“, „ქართველთა და კახთაგან თავიანთ უფალთად შეორგულება“, „საწყაულის მოწყვა ღვთისაგან“, „დავით გურამიშვილის ლეკთაგან დატყოება“, „ოდეს დატყოებულმან ურჯულოს ქვეყანას საყვარლის სახე და სურათი ვეღარა ნახა, ამისი მოთქმა დავითისაგან“, „ტყვეობითგან გაპარვა დავითისა“, „შველა ღვთისაგან დავითისა. ტყვეობიდან გამოსვლა სარუსეთოში“, „დავით გურამიშვილისაგან საწუთოს სოფლის სამდურავი“ |
რომანტიზმი
| ავტორი | რა უნდა იცოდე |
|---|---|
| ალექსანდრე ჭავჭავაძე | ლექსი „გოგჩა“ |
| გრიგოლ ორბელიანი | ლექსები: „თამარ მეფის სახე ბეთანიის ეკლესიაში“, „საღამო გამოსალმებისა“, „პასუხი შვილთა“ |
| ნიკოლოზ ბარათაშვილი | ლექსები: „არ უკიჟინო, სატრფოო...“, „მერანი“, „ცისა ფერს“, „ფიქრნი მტკვრის პირას“, „შემოღამება მთაწმინდაზედ“, „ხმა იდუმალი“, „სულო ბოროტო“, „ვპოვე ტაძარი“; პოემა „ბედი ქართლისა“ |
XIX საუკუნის მეორე ნახევარი და XX საუკუნის დასაწყისი
| ავტორი | რა უნდა იცოდე |
|---|---|
| ილია ჭავჭავაძე | ლექსები: „ბედნიერი ერი“, „პასუხის პასუხი“, „ჩემო კალამო“; პოემები: „განდეგილი“, „აჩრდილი“ (VII თავი); მოთხრობები: „კაცია-ადამიანი?!“, „მგზავრის წერილები“, „ოთარაანთ ქვრივი“; სტატია „რა გითხრათ? რით გაგახაროთ?“ |
| აკაკი წერეთელი | ლექსები: „აღმართ-აღმართ“, „განთიადი“, „სულიკო“, „ქებათა ქება (სხვებმა სვან ღვინო...)“; პოემები: „თორნიკე ერისთავი“, „გამზრდელი“ |
| ალექსანდრე ყაზბეგი | მოთხრობა „ხევისბერი გოჩა“ |
| ვაჟა-ფშაველა | ლექსები: „ჩემი ვედრება“, „რამ შემქმნა ადამიანად“, „კაი ყმა“, „იას უთხარით ტურფასა“; პოემები: „ალუდა ქეთელაური“, „ბახტრიონი“, „სტუმარ-მასპინძელი“; მოთხრობა „ამოდის, ნათდება“; პუბლიცისტური წერილი „კოსმოპოლიტიზმი და პატრიოტიზმი“ |
| დავით კლდიაშვილი | მოთხრობა „სამანიშვილის დედინაცვალი“ |
XX საუკუნის პირველი ნახევარი
| ავტორი | რა უნდა იცოდე |
|---|---|
| ნიკო ლორთქიფანიძე | მოთხრობა „შელოცვა რადიოთი“ |
| კონსტანტინე გამსახურდია | რომანი „დიდოსტატის მარჯვენა“ |
| მიხეილ ჯავახიშვილი | რომანი „ჯაყოს ხიზნები“ |
| ლეო ქიაჩელი | მოთხრობა „ჰაკი აძბა“ |
| პოლიკარპე კაკაბაძე | პიესა „ყვარყვარე თუთაბერი“ (I და IV მოქმედებები) |
| გალაკტიონ ტაბიძე | ლექსები: „ქებათა ქება ნიკორწმინდას“, „თოვლი“, „მე და ღამე“, „მთაწმინდის მთვარე“, „სილაჟვარდე ანუ ვარდი სილაში“, „შერიგება“, „მშობლიური ეფემერა“ |
| ტიციან ტაბიძე | ლექსები: „ლექსი მეწყერი“, „ანანურთან“ |
| პაოლო იაშვილი | ლექსი „პოეზია“ |
| გიორგი ლეონიძე | ლექსები: „ნინოწმინდის ღამე“, „ყივჩაღის პაემანი“ |
XX საუკუნის მეორე ნახევარი
| ავტორი | რა უნდა იცოდე |
|---|---|
| გურამ რჩეულიშვილი | მოთხრობა „ალავერდობა“ |
| ანა კალანდაძე | ლექსი „მკვდართა მზე ვარ“ |
| ჯემალ ქარჩხაძე | მოთხრობა „იგი“ |
| გურამ დოჩანაშვილი | მოთხრობა „კაცი, რომელსაც ლიტერატურა ძლიერ უყვარდა“ |
ლიტერატურათმცოდნეობითი ტერმინები პროგრამიდან
პროგრამა ცალკე ჩამოთვლის ტერმინებს, რომლებიც მხატვრული ტექსტის ანალიზს სჭირდება. თითოეული ტერმინისთვის ჩაიწერე განმარტება და ერთი მაგალითი საპროგრამო ნაწარმოებიდან. ასე ერთდროულად ტერმინსაც იმეორებ და ნაწარმოებსაც.
გვარები და ჟანრები
- დრამა
- ეპოსი
- ლირიკა
- პოეზია
- პროზა
- ანდაზა
- აფორიზმი
- ბიოგრაფია
- ელეგია
- თქმულება
- იგავ-არაკი
- კომედია
- ლეგენდა
- ლექსი
- მემუარი
- მითი
- მოთხრობა
- მუხამბაზი
- ნოველა
- პიესა
- პოემა
- პუბლიცისტიკა
- რომანი
- სონეტი
- ტრაგედია
- ტრიოლეტი
- შაირი
ნაწარმოების აგებულება
- აბზაცი
- ეპიგრაფი
- ეპილოგი
- თემა
- იდეა
- კომპოზიცია
- პროლოგი
- რითმა
- რიტმი
- სიუჟეტი
- სტროფი
- ტაეპი
- ფაბულა
- ფინალი
მეტყველების ფორმები
- დიალოგი
- მონოლოგი
- პერიფრაზი
- ციტატა
გმირი და სახე
- ლირიკული გმირი
- პეიზაჟი
- პერსონაჟი
- პორტრეტი
- მხატვრული ენა
- მხატვრული სახე
მხატვრული ხერხები
- ალეგორია
- ალიტერაცია
- ალუზია
- გაპიროვნება
- გროტესკი
- ეპითეტი
- ირონია
- იუმორი
- მეტაფორა
- მოტივი
- სარკაზმი
- სატირა
- ტროპი
- შედარება
- ხატოვანი თქმა
- ჰიპერბოლა
ლიტერატურული პროცესის ეტაპები
- სასულიერო მწერლობა
- კლასიკური ხანის მწერლობა
- აღორძინების ხანის მწერლობა
- რომანტიზმი
- რეალიზმი
- მოდერნიზმი
- პოსტმოდერნიზმი
მხატვრული ტექსტის ანალიზი: 10 კრიტერიუმი, 30 ქულა
მეორე ნაწილში ორ ტექსტს სამი მითითება ახლავს. ჩვეულებრივ, პირველი ორი თითოეული ტექსტის მთავარ სათქმელს ეხება, მესამე კი მათ მსგავსება-განსხვავებას და ავტორების მხატვრულ საშუალებებს. სამივე მითითება ერთ, აზრობრივად მთლიან თხზულებაში უნდა შეასრულო.
| # | კრიტერიუმი | მაქს. ქულა |
|---|---|---|
| I | მოცემული ტექსტის ადეკვატური გაგება და გააზრება | 4 |
| II | ნაშრომის აგება (სამივე მითითებაზე პასუხი, აბზაცები) | 3 |
| III | დავალების (მითითებების) ადეკვატური გაგება, საკითხიდან გადაუხვევლობა | 2 |
| IV | მოსაზრებების არგუმენტირება და ციტირება ტექსტიდან | 6 |
| V | ტექსტის მხატვრული თავისებურებების შეფასება (სტილი, მხატვრული საშუალებები) | 3 |
| VI | დამოუკიდებელი აზროვნება და ზოგადი განათლება | 3 |
| VII | ფაქტობრივი სიზუსტე | 1 |
| VIII | ლექსიკა და სტილი | 3 |
| IX | მორფოლოგია-ორთოგრაფია და სინტაქსი | 3 |
| X | პუნქტუაცია | 2 |
| სულ | 30 |
როდის იკარგება ქულა ავტომატურად
- ნაშრომი ტექსტის გადმოცემაა (პერიფრაზი), ტექსტი მთლიანად არასწორად არის გაგებული ან ხელწერა არ იკითხება: 0 ქულა, ნაწერი აღარ სწორდება.
- მითითებას მხოლოდ ერთი-ორი წინადადებით უპასუხე: ეს მითითება შესრულებულად არ ითვლება.
- ნაშრომი 120 სიტყვას არ აღემატება: VIII, IX და X კრიტერიუმებით (ენა, გრამატიკა, პუნქტუაცია) აღარ ფასდება.
- ფაქტობრივი შეცდომა VII კრიტერიუმის ერთ ქულას გართმევს.
თხზულების აგების მარტივი სქემა
- შესავალი. ორივე ტექსტის თემა ერთ-ორ წინადადებაში და შენი მთავარი დასკვნა.
- პირველი ტექსტი. მთავარი სათქმელი, 2-3 არგუმენტი და ციტატა თითოეულისთვის.
- მეორე ტექსტი. იგივე სტრუქტურით, რომ შედარება მარტივად წაიკითხებოდეს.
- შედარება. რა აქვთ საერთო და რით განსხვავდება, რა მხატვრულ საშუალებებს იყენებენ ავტორები (მაგალითებით).
- დასკვნა. შენი დამოკიდებულება, დასაბუთებული და არა ზოგადი შეფასება.
10-კვირიანი მომზადების გეგმა
გეგმა 27 ავტორს ეპოქების მიხედვით ანაწილებს და ბოლო კვირებს ანალიზსა და სრულ სიმულაციას უთმობს. თითოეულ ნაწარმოებზე შეავსე ერთი ბარათი: ჟანრი, ფაბულა 5-7 მოვლენით, პერსონაჟები და მათი მოტივაცია, 2-3 მხატვრული ხერხი ციტატით, ისტორიული კონტექსტი და რეალიები, ავტორის ბიოგრაფიის 3 მთავარი ფაქტი.
- კვირა 1. დიაგნოზი. გადაიკითხე პროგრამა, გაიარე 2024 წლის ტესტი 4 საათში და ჩაიწერე, რომელი ნაწარმოები და რომელი ტერმინი გაგიჭირდა.
- კვირა 2-3. სასულიერო მწერლობა და რუსთველი. სამი წამება/ცხოვრება და „ვეფხისტყაოსნის“ საპროგრამო ნაწილი. ყურადღება მიაქციე პერსონაჟთა საუბრებს და ციტატებს.
- კვირა 4. საბა, გურამიშვილი და რომანტიკოსები. იგავ-არაკების მორალი, „დავითიანის“ ბიოგრაფიული ეპიზოდები, ბარათაშვილის ლირიკული გმირი.
- კვირა 5-6. XIX საუკუნის მეორე ნახევარი. ილია, აკაკი, ყაზბეგი, ვაჟა, კლდიაშვილი. შეადარე ერთი თემა ორ ავტორთან (მაგალითად, სტუმარ-მასპინძლობა, მოვალეობა და პირადი არჩევანი).
- კვირა 7-8. XX საუკუნე. პროზა და პოეზია. თითო ლექსზე ჩაიწერე მთავარი სახე და ერთი ტროპი.
- კვირა 9. ანალიზის ვარჯიში. კვირაში ორი თხზულება არასაპროგრამო ტექსტებზე, 80-100 წუთში, შემოწმება ზემოთ მოცემული 10 კრიტერიუმით.
- კვირა 10. სრული სიმულაცია. ორი სრული ტესტი 4-4 საათში და შეცდომების ცალკე სია, რომელსაც გამოცდამდე ბოლო დღეებში გაიმეორებ.
როგორ გადაანაწილო 4 საათი
| ეტაპი | დრო |
|---|---|
| I ნაწილი: 20 არჩევითპასუხიანი დავალება | 30-35 წთ |
| I ნაწილი: 5 ღია დავალება | 60-70 წთ |
| II ნაწილი: ტექსტების წაკითხვა და გეგმა | 20 წთ |
| II ნაწილი: თხზულების წერა | 80-90 წთ |
| გადამოწმება: ფაქტები, ენა, პუნქტუაცია | 15-20 წთ |
ანალიზს ბოლოსთვის ნუ დატოვებ: მას 30 ქულა აქვს და დროის ნაკლებობით დაწერილი მოკლე ნაშრომი ენობრივ კრიტერიუმებსაც კარგავს.
ტიპური შეცდომები
- ანალიზის ნაცვლად ტექსტის შინაარსის მოყოლა.
- არგუმენტი ციტატის გარეშე: IV კრიტერიუმი (6 ქულა) ტექსტით გამყარებულ მსჯელობას ითხოვს.
- მესამე მითითების, ანუ შედარების, გამოტოვება ან ორ წინადადებაში ჩატევა.
- მხატვრული საშუალების დასახელება მაგალითის გარეშე ან არასწორი მაგალითით.
- ზოგადი ფრაზები, რომლებიც კონკრეტულ ტექსტს არ ეხება და ფაქტობრივი შეცდომები ავტორზე ან ეპოქაზე.
ხშირი კითხვები
ლიტერატურის გამოცდა იგივეა, რაც ქართული ენა და ლიტერატურა?
არა. ეს ორი სხვადასხვა გამოცდაა. ქართული ენისა და ლიტერატურის ტესტი 60-ქულიანია და 3 საათი გრძელდება, ლიტერატურის ტესტი კი 70-ქულიანია და 4 საათი გრძელდება. თუ პროგრამის ჩამონათვალში ორივე საგანია, ორივე ცალკე უნდა ჩააბარო.
რამდენი ნაწარმოები უნდა ვიცოდე?
2026 წლის პროგრამაში 27 ავტორია, იაკობ ხუცესიდან გურამ დოჩანაშვილამდე. თითოეულ ავტორს კონკრეტული ნაწარმოებები ან მონაკვეთები აქვს მითითებული, მაგალითად „ვეფხისტყაოსნიდან“ ნ. ნათაძის სასკოლო გამოცემით დასაწყისიდან „ტარიელის თათბირამდე“ და „დასასრული“.
რა ტექსტებს მომცემენ ანალიზისთვის?
მეორე ნაწილში ორი მხატვრული ტექსტი ან ნაწყვეტია. ერთი აუცილებლად პროგრამის გარეთაა, მეორე შეიძლება საპროგრამოც იყოს და არასაპროგრამოც. ორივე უნდა გააანალიზო სამი მითითების მიხედვით, ერთიან თხზულებად.
რა მოხდება, თუ ანალიზს მოკლედ დავწერ?
თუ ნაშრომი 120 სიტყვას არ აღემატება, ენობრივი კრიტერიუმებით (VIII-X) აღარ ფასდება. მითითება, რომელსაც მხოლოდ ერთი-ორი წინადადებით უპასუხე, შესრულებულად არ ითვლება. თუ ნაშრომი ტექსტის გადმოცემაა (პერიფრაზი), 0 ქულა იწერება.
როდის იყო ლიტერატურის გამოცდა 2026 წელს?
2026 წელს ლიტერატურის გამოცდა 21 ივლისს, პირველ სესიაზე ჩატარდა. 2027 წლის განრიგი ჯერ არ გამოქვეყნებულა. როცა გამოქვეყნდება, ის რეგისტრაციისა და ვადების გვერდზე აისახება.
სად ვნახო ტესტის ნიმუში?
შეფასებისა და გამოცდების ეროვნულმა ცენტრმა გამოაქვეყნა მომზადების კრებული (2025) დავალებების ნიმუშებით და შეფასების კრიტერიუმებით, ასევე 2024 წლის ტესტი.